KUNSTVAK 27

Een workshop duurt 75 minuten. Je gaat in een workshop actief aan de slag.

De stem als instrument van verbinding
De stem raakt ons direct, voorbij de woorden, in een ruimte van zintuiglijke verbinding. De ene keer neemt de stem ons mee, een andere keer voelen we dat hoofd en lichaam niet samen zijn. Wanneer ze wel zijn afgestemd, ontstaat een authentieke kracht. Hoe worden we daarin bewuster en vrijer?

In deze workshop maken we, met nieuwe oren, kennis met onze eigen stem: naast spreken en zingen, ook een instrument op zich - toegang tot onze vrije spelersstroom. We onderzoeken hoe klank ontstaat vanuit het lichaam, en hoe we spelenderwijs contact maken - eerst met onszelf, en van daaruit naar een veld van verbinding met elkaar, als gelijken. Geen ervaring nodig, enkel nieuwsgierigheid.

Je stem is een instrument dat je altijd bij je draagt - kwetsbaar, krachtig, verbonden...

Workshopdocent: Leela May Stokholm, docente bij Docent Theater NHL Stenden. (Ze gaf eerder 12 jaar Briesen-stemimprovisatie aan de Mime Opleiding in Amsterdam. De workshop is op deze ervaringen gebaseerd.)

Nevenschikking – Tekenen geïnspireerd op muziek en ruimte
Geïnspireerd door een muziekfragment gaan we slenteren door de Lawei, op zoek naar een 2-dimensionale verbeelding. De schetsen die dan ontstaan vormen uitgangspunt voor een uitgewerkte tekening in kleur.

Workshopdocent: Hans Hoekstra, docent artistieke leerlijn bij DBKV Minerva, beeldend kunstenaar.

Representatie van kleur en/of migratie en ruraliteit in lesmateriaal
Onderdeel van het onderzoeksproject RePresenting Europe is een analyse van curricula in het voortgezet onderwijs op de mogelijkheden voor leerlingen van kleur en/of met een migratie- of rurale achtergrond om zich gerepresenteerd te voelen. Onder ‘curricula’ vatten we de hele ladder lopend van zeer algemene wettelijke teksten (kerndoelen) via examenprogramma’s, concrete examens en onderwijsmethodes tot het uitgevoerde curriculum in de klas. Ten behoeve van de analyse is een analyseinstrument samengesteld. In de workshop gebruiken we dit instrument en buigen we ons gezamenlijk over een selectie van schoolboeken voor de kunstvakken en bespreken we wat we zien (en wat we niet zien).

Workshopdocent: Astrid Rass/Evert Bisschop Boele, lectoraat Kunsteducatie, Hanze.

Creative Playgrounds - spel als aanjager van creativiteit
We gaan samen onderzoeken hoe je een groep mensen met behulp van open ended materialen uitnodigt tot spel. Dit doen we aan de hand van de methodiek van Reggio Emilia en het concept ReMida.

Workshopdocenten: Anja Morsink, docent-onderzoeker aan de pabo en Josien Buiter, docent-onderzoeker bij DBKV NHL Stenden.

Een presentatie duur 30 minuten. De presentator neemt je mee in zijn/haar verhaal.

Curious – wat kun je leren van kleuters?
In 2024 zijn we bij de Hanze gestart met het onderwijs-en onderzoeksproject Stay Curious. Stay Curious is een thema binnen de onderzoekslijn “De stem van het kind” van het lectoraat Kunsteducatie. Het is een keuzevak van Academie Minerva en van de Hanze Educatie Academie. Het doel is om samen met studenten en partners inzicht te krijgen in de nieuwsgierigheid van jonge kinderen (0-6 jaar) en de rol van kunst en spel. 

We onderzoeken de manier waarop kinderen hun nieuwsgierigheid uiten, welke materialen en omgevingskenmerken dit gedrag uitlokken en hoe begeleiders (leraren, vakdocenten, pedagogisch professionals, ouders) hieraan kunnen bijdragen.

Vorig studiejaar hebben we samen met studenten installaties gemaakt voor jonge bezoekers van de bibliotheek. We hebben samen met Profound Play gewerkt aan een kindertheatervoorstelling. En we hebben spelsituaties ontwikkeld voor basisschoolleerlingen. In deze presentatie vertellen we over onze bevindingen en proberen we actief de nieuwsgierigheid van deelnemers te ontlokken.

Presentatoren: Ineke Haakma (lectoraat Kunsteducatie, Hanze; Susanne Luurs en Marieke van Stempvoort, docent-onderzoekers bij DBKV, Academie Minerva).

De docent als een ‘knowing location’
Voortbouwend op de metafoor van docenten als ‘knowing locations’ (kennislocaties) onderzoeken wij de invloed van docenten op de sociaal-materiële leeromgevingen. Dit illustreren wij aan de hand van voorbeelden uit twee verschillende omgevingen: educatieve laboratoria (E-labs) op middelbare scholen en werkplaatsen aan kunstacademies (HBO). E-labs, met hun strakke, gestandaardiseerde en op technologie gerichte ontwerp, staan praktische verkenning van materialen en technieken vaak in de weg vanwege de beperkte materiaalkeuze en de beperkte betrokkenheid van docenten. Werkplaatsen aan kunstacademies worden in hoge mate gepersonaliseerd door werkplaatsdocenten, wier persoonlijke en pedagogische overwegingen de leeromgeving sterk beïnvloeden en zo de betrokkenheid van studentenkunnen stimuleren of juist ontmoedigen. Door het continuüm van de invloed van docenten op de vormgeving van sociaal-materiële relaties binnen leeromgevingen bloot te leggen, tonen we hoe ruimte, materialen, pedagogiek en belichaamde kennispraktijken voortdurend op elkaar inwerken, en daarmee de ontologische veelzijdigheid van leeromgevingen bepalen. Door de rol van docenten als “knowing locations” te onthullen,  benadrukken we het belang van de kritische ruimtelijke geletterdheid van docenten.

Concepten: ‘knowing locations’; lesgeven/leren door te maken; belichamd leren; gesitueerdheid; affordances.

Presentatoren: Vanessa Bakhuizen-van ’t Hoogt (docent bij DBKV Academie Minerva en senior-onderzoeker bij het lectoraat Art & Sustainability), en Imka Buurke (docent bij DBKV, Academie Minerva en senior-onderzoeker bij het lectoraat Kunsteducatie, Hanze).

Van kunst naar techniek
We vertellen over onze ervaringen als beginnende kunstdocenten die ook techniekonderwijs geven. We laten zien welke overeenkomsten er zijn tussen kunst en techniek en hoe creativiteit, ontwerpen en praktisch werken in beide vakgebieden een belangrijke rol spelen. Vanuit onze eigen achtergrond bespreken we hoe we meiden stimuleren om hun mogelijkheden binnen de techniek te ontdekken en hoe jongens hun technische vaardigheden juist kunnen inzetten binnen kunst en vormgeving. Zo laten we zien dat techniek niet alleen draait om gereedschappen en technische kennis, maar ook om creatief denken, ontwerpen en het bedenken van oplossingen.

Presentatoren: Christy Zandhuis (docent techniek en beeldende kunst bij Piter Jelles Ynsicht) & Enola Meijer (docent kunst en cultuur, CKV en techniek bij Esdal College), alumni van DBKV, NHL Stenden.

Toekomstwerkplaatsen – waar kinderen met kunst en filosofie aan de toekomst bouwen
In deze presentative vertelt Nathalie Beekman over haar bevindingen en inzichten uit het door Toukomst gefinancierde project Nieuwe Zaaiplaatsen in de gemeente Pekela, waar Sparklab, een kunst&filosofielab voor kinderen, in de afgelopen periode onderdeel van uitmaakte. In het door Nathalie ontwikkelde Sparklab wordt gewerkt met ringen van betrokkenheid’; kinderen en jongeren in de binnenste ring, daaromheen ouders en buurtgenoten, sociaal werk en de lokale politiek.

In zogenoemde Toekomstwerkplaatsen konden kinderen en jongeren zich door kunst, kinderfilosofie, muziek, theater, techniek en bouwen (verder) ontwikkelen tot eigenzinnige en creatieve denkers, dromers en doeners. Hiermee zullen zij meer in staat zijn om hun eigen toekomst veerkrachtig en vindingrijk vorm te geven.

Presentator: Nathalie Beekman (artistiek leider, educator en onderzoeker. Docent-onderzoeker bij de Master Kunsteducatie en het lectoraat Image in Context, Hanze).

Een tafelronde duurt 45 minuten. Na een korte introductie door een moderator ga je met elkaar in gesprek.

Relationele Kunstdidactiek – andere werelden verkennen door kunst
Ieder leeft een uniek leven. Hoewel kunstwerken niet leven zoals mensen, bestaat ieder kunstwerk, net als jij en ik, en alle leerlingen, op een unieke manier. Ze kunnen veranderen, verplaatsen, een diversiteit aan veranderingen en sporen achterlaten; sommigen bestaan kortstondig, anderen eeuwenlang. In mijn promotieonderzoek naar relationele kunstdidactiek vraag ik me af hoe we met leerlingen door kunst inzichten kunnen verwerven in andere leefwerelden, zowel die van verschillende mensen als de werelden die door de bestaansgeschiedenis van een kunstwerk waarneembaar kunnen worden. Ik ben benieuwd hoe we kunstonderwijs kunnen ontwerpen dat er niet zozeer naar streeft om verschillen te overbruggen, maar ze te waarderen. Met het besef dat er zonder verschillen geen leven mogelijk is.

In deze tafelronde zal ik een introductie geven over aanknopingspunten voor het ontwerp van relationele kunsteducatie en gaan we met elkaar in gesprek over hoe dit er in de lespraktijk uit kan zien. 

Moderator: Pien School (docent designtheorie aan de Fontys Academy of the Arts, promotieonderzoek naar relationele kunsteducatie. Als onderzoeker is Pien o.a. betrokken bij het Hanze lectoraat Kunsteducatie).

Jongeren als artistiek gelijkwaardige medemaker(s) en wat als weerstand wijsheid is. 
Hoe werk je als kunstenaar en programmeur artistiek gelijkwaardig met jongeren zonder de gezag en machtsverhouding te ontkennen. 

Binnen ons werk als programmerend en producerende podiumkunsten instelling voor jongeren streven we een artistieke gelijkwaardigheid na. Dit doen we door jongeren als expert in te zetten over hun leefwereld en benutten we onze eigen professionele ervaring en netwerk. 

Graag wisselen we met jullie uit over welke uitdagingen en overwinningen dit met zich mee brengt. 

Moderatoren: Karlijn Benthem (directeur-bestuurder) en Stefanie Feijen (hoofd publiek, bij Jonge Harten, Groningen)

Een workshop duurt 75 minuten. Je gaat in een workshop actief aan de slag.

Van ervaring naar verhaal - Creatief schrijven in de kunsteducatieve praktijk
In jouw kunsteducatieve praktijk doe je ervaringen op die raken, verrassen of je blik op het kunstvak veranderen. We geven hier zelden woorden aan. Ze blijven impliciet.

Daarom staat in deze workshop creatief schrijven centraal als manier om deze betekenisvolle ervaringen te onderzoeken en onder woorden te brengen. Je verkent een voor jou waardevol kunsteducatief moment aan de hand van gerichte creatieve schrijfoefeningen. Al schrijvend ontdek je nieuwe aspecten van de ervaring en onderzoek je wat deze gebeurtenis voor jou en de lerende betekent. Je brengt met zintuiglijke details het moment opnieuw tot leven, voor jezelf én voor de lezer. Je schrijft een korte tekst in een vorm die bij jou en de ervaring past.

Door de teksten vervolgens met elkaar te delen, ontstaat een rijke verzameling verhalen over kunsteducatie vanuit verschillende praktijken en disciplines. Samen laten deze verhalen zien welke betekenis kunsteducatie kan hebben in ons dagelijks handelen.

Workshopdocente: Rhea Hummel (schrijf- en onderzoeksdocent aan de Master Kunsteducatie, research coach van de Master of Music en onderzoeker bij het lectoraat Kunsteducatie naar alledaagse lees- en schrijfpraktijken).

Aan de slag met Curious Hands. Samen maakonderwijs ontwerpen
Tijdens deze workshop krijg je een heldere toelichting op een ontwerptool die gebaseerd is op een aantal theoretische concepten zoals embodied cognition en affordances. Vervolgens ga je zelf actief aan de slag met deze tool door deze toe te passen op je eigen onderwijspraktijk. Daarbij reflecteer je aan de hand van een aantal kernvragen met betrekking tot verschillende aspecten van materieel, zintuigelijk en belichaamd onderwijs. In kleine groepjes gaan we met elkaar in gesprek over enkele ontwerprichtlijnen die kunnen helpen om concrete ingrepen te formuleren voor je eigen praktijk en jouw onderwijs zintuiglijk en belichaamder maken.

Workshopdocent: Imka Buurke (docent bij DBKV, Minerva en senior-onderzoeker bij het lectoraat Kunsteducatie, Hanze).

Materialen doen ertoe
Binnen en buiten het kunstonderwijs, lokaal en internationaal, groeit de aandacht voor duurzaam materiaalgebruik. We bevragen niet alleen het maakproces, maar ook de herkomst, levenscyclus en brede impact van materialen. Waar komen materialen vandaan? Hoe en door wie worden ze verkregen? En wat gebeurt ermee zodra ze onderdeel worden van een kunst- of designobject?

In deze hands-on workshop verkennen we samen hoe materialen ertoe doen: hoe ze de betekenis van kunst en design mede bepalen en welke gevolgen materiaalkeuzes hebben voor makers, gemeenschappen en hun omgevingen. Door materialen te zien, ruiken, horen, voelen en proeven, vergroten we onze aandacht voor hun eigenschappen, herkomst en betekenis. Via zintuigelijke oefeningen en gezamenlijke reflectie onderzoeken deelnemers welke verschillende waarden en betekenissen materialen kunnen dragen. De workshop onderstreept het belang van material literacy binnen het kunstvakonderwijs en maakt dit op een zintuigelijk en belichaamde manier ervaarbaar voor deelnemers.

Workshopdocent: Vanessa Bakhuizen-van ‘t Hoogt (docent bij DBKV en senior-onderzoeker bij het lectoraat Art & Sustainability, Hanze).

FRAGE – wanneer is kunstonderwijs ‘goed’?
Het huidige debat over ‘goed’ onderwijs is vaak sterk gericht op meetbare resultaten en prestaties. Dat is waardevol, maar het risico is dat andere belangrijke of minder goed meetbare aspecten onderbelicht raken. Het onderzoeksproject Fundamentally Re-Addressing ‘Good Education’ (FRAGE) van Hanzehogeschool Groningen, Windesheim en Thomas More Hogeschool Rotterdam wil het hebben over die onderbelichte dimensies van ‘goed onderwijs’. In de Hanze focussen we op kunsteducatie. We combineren een grondige bestudering van filosofische en pedagogische literatuur met collegiale werksessies van docenten en onderzoekers. Samen zoeken we naar nieuwe woorden en praktijken die recht doen aan de rijkdom en complexiteit van het dagelijks onderwijs, met name in het basisonderwijs. In deze workshop gaan we graag in gesprek over de vraag wanneer we kunsteducatie ‘goed’ vinden. We doen dat aan de hand van jullie eigen ervaringen uit de praktijk.

Workshopdocent: Corinne van Beilen/Astrid Rass/Evert Bisschop Boele (n.t.b.), (lectoraat Kunsteducatie, Hanze).

Proeftuin
Studenten van de Master Kunsteducatie onderzoeken en ontwikkelen diverse vraagstellingen en interventies in hun studie. In deze workshop proeven deelnemers aan het gezamenlijk onderzoeken en ontwerpen van kunsteducatieve interventies voor diverse leeftijden en contexten.

Workshopdocenten: 2e jaars Master Kunsteducatie.

Social Design Kunstvak Turbo Editie!
In het atelier Social Design werken studenten Docent Theater en Docent Beeldende Kunst en Vormgeving van NHL Stenden Hogeschool samen met elkaar en betrokkenen aan een maatschappelijk vraagstuk.  In subgroepen ontwikkelen en creëren studenten d.m.v. een iteratief proces, multidisciplinair interventies, samen met de doelgroep én in opdracht van een externe partij; van onderzoeken tot prototypes bouwen. En van documenteren tot – uiteindelijk – presenteren.

Tijdens onze Social Design Kunstvak Turbo Editie doorloop je als deelnemer hetzelfde proces als de studenten, maar dan in 75 minuten i.p.v. acht weken. Wij nemen een case uit de actualiteit mee waarmee je samen aan de slag gaat en waarbij het creatieve werk- en samenwerkingsproces minstens zo belangrijk zijn als het eindproduct.

Wat levert het op als kunstvakdocenten — theater, muziek én beeldend — samen aan één maatschappelijke opgave werken? Die vraag neem je na afloop mee terug naar je eigen praktijk.

Workshopdocenten: Moderator: Elise Siersema (docent bij DBKV en Patrick Neumann, docent bij Docent Theater NHL Stenden).

Een presentatie duur 30 minuten. De presentator neemt je mee in zijn/haar verhaal.

Leerling en docent in wording: over de pedagogische opdracht van de kunstvakken
Welke pedagogische opdracht hebben de kunstvakken? Deze opdracht kan worden beschreven aan de hand van te verwerven (vakspecifieke) kennis of vaardigheden, maar ook vanuit een fundamentelere vraag: wie wil of kan de leerling zijn in relatie tot de wereld? Hiermee komt de existentiële dimensie van het (kunst)onderwijs in beeld, die o.a. door Gert Biesta onder de aandacht wordt gebracht. De vraag wie een leerling is of kan worden in jouw onderwijs, beïnvloedt hoe jij als docent aanwezig bent en handelt. Jouw pedagogisch handelen, en de daaruit voortvloeiende vraagstukken, raken vervolgens ook aan jou als ‘zelf’: wie ben jij – als mens of docent – in deze situatie, wie wil je zijn, en wat zegt dat over jouw opvatting van goed onderwijs?

In deze presentatie delen we inzichten vanuit de onderwijsfilosofie waarmee je kunt reflecteren op de pedagogische opdracht in jouw kunstonderwijs, en hoe deze opdracht zich verhoudt tot jouw eigenheid als docent. 

Presentatoren: Sybolt Friso (Onderwijsfilosoof en docent, o.a. bij de Master Kunsteducatie. In zijn promotieonderzoek verkent hij het begrip ‘docentsubjectificatie’, als een filosofisch perspectief op de existentiële dimensie van het (alledaagse) lesgeven). Esther Schaareman (docent-onderzoeker bij de opleidingen Docent Muziek, Prins Claus Consrevatorium en docent DBKV, Academie Minerva. Promotieonderzoek naar de pedagogische opdracht van de kunstvakken).

Leerling en docent in wording: over de pedagogische opdracht van de kunstvakken
Welke pedagogische opdracht hebben de kunstvakken? Deze kan worden beschreven aan de hand van te verwerven (vakspecifieke) kennis of vaardigheden, maar ook vanuit een fundamentelere vraag: wie wil of kan de leerling zijn in relatie tot de wereld? Hiermee komt de existentiële dimensie van het (kunst)onderwijs in beeld, die door Gert Biesta onder de aandacht wordt gebracht. De vraag wie een leerling is of kan worden in jouw onderwijs, beïnvloedt hoe jij als docent aanwezig bent en handelt. Jouw pedagogisch handelen, en de daaruit voortvloeiende vraagstukken, raken vervolgens ook aan jou als ‘zelf’: wie ben jij – als mens of docent – in deze situatie, wie wil je zijn, en wat zegt dat over jouw opvatting van goed onderwijs?

In deze tafelronde bespreken we casussen uit de (kunst)onderwijspraktijk en wisselen we handelingsperspectieven en kwesties uit. We onderzoeken wat deze ons vertellen over goed kunstonderwijs en hoe we hiermee onze praktijk kunnen verrijken.

Moderatoren: Sybolt Friso (onderwijsfilosoof en docent, o.a. bij de Master Kunsteducatie. In zijn promotieonderzoek verkent hij het begrip ‘docentsubjectificatie’, als een filosofisch perspectief op de existentiële dimensie van het (alledaagse) lesgeven). Esther Schaareman (docent-onderzoeker bij de opleidingen Docent Muziek, Prins Claus conservatorium en Docent DBKV, Academie Minerva. Promotieonderzoek naar de pedagogische opdracht van de kunstvakken).

Maak je een foto, of kijk je door foto's te maken?
Wijlen kunstenaar David Hockney gebruikte fotografie niet om één perfect beeld vast te leggen, maar om beter te observeren. Volgens hem ziet een camera met één lens de wereld anders dan wij. Wij kijken met twee ogen, bewegen door de ruimte en ervaren tijd terwijl we kijken. Naast onze ogen en voeten gebruiken we een Instax camera. Alle foto’s brengen we samen tot 1 beeld.

Moderator: Jan van der Zee (Docent Fotografie DBKV, Leeuwarden).

Beats & Connections: Samen leren om muziek in te zetten in de zorg
Beats & Connections (2025–2027) is een onderwijsinnovatieproject die focust op het ontwikkelen van een nieuwe transdisciplinaire educatieve aanpak, waarin musicking fungeert als katalysator voor het leren van interprofessional skills, en compassievolle ouderenzorg. Studenten en docenten van Hanze uit muziek, fysiotherapie, sociaal werk en ergotherapie werken samen om participatieve muzikale werkvormen en zorgethische aspecten te leren, en om vakspecifieke kennis te uitwisselen. 

Deze sessie richt zich op de 'geleerde lessen' bij de ontwikkeling van transdisciplinair onderwijs op het gebied van muziek en zorg, evenals op pakketten met basisvaardigheden waarmee interprofessionele teams muziekactiviteiten in de zorg kunnen vormgeven.

Moderator: Krista de Wit (senior onderzoeker bij het lectoraat Music in Context, Hanze).